Sự vô cảm đang giết chết dần xã hội loài người

Trong bài trước, tôi có nói về Làm sao để “thành người”? Như thế nào là “con người”?, ngoài cái “lẽ phải”, “lẽ sống”, còn một cái quan trọng khiến loài người khác biệt với những sinh vật còn lại. Đó là “sự đồng cảm”, “sự rung cảm”, một trái tim “có hồn”, biết đau trước nỗi đau đồng loại, biết phẫn nộ trước cái sai, cái xấu, cái ác, một trái tim tràn đầy tình thương yêu và lòng trắc ẩn, biết “rung cảm” trước cái đẹp, cái hay, nhất là những cái đẹp vô hình không nhìn thấy và không sờ thấy.

“Văn minh”, “hội nhập” là cách mà mọi người vẫn gọi xã hội hiện tại, vậy mà cái “điều làm loài người trở nên khác biệt” ấy lại đang dần mất đi, con người vì lợi ích cá nhân, vì danh vọng, vì thỏa mãn cái nhất thời mà chấp nhận bỏ đi “sự rung cảm”, hay thậm chí trong lớp trẻ hiện nay, một vài người còn không biết đến sự tồn tại của của nó.

Một người mà không còn xúc cảm, không còn tin vào điều gì, nhất là những điều tốt đẹp trong cuộc đời này nữa, cũng như không biết đau chung nỗi đau của người khác thì về cơ bản, người đó đã “chết lâm sàng”.

Năm 2011, cả đất nước Trung Quốc và nhiều người trên thế giới rúng động trước câu chuyện một bé gái ba tuổi bị một xe tải cán rồi bỏ chạy, một xe tải thứ hai cán tiếp vào người em rồi lại bỏ chạy. Sau đó, trong bảy phút em nằm giãy giụa trong vũng máu, 18 người qua đường nhìn em rồi bỏ đi mà không một chút thương cảm, cứ thờ ơ như không hay biết chuyện gì. Chỉ tới khi người thứ 19, một bà nhặt ve chai xuất hiện, em mới được đưa vào bệnh viện nhưng đã không qua khỏi. Toàn bộ sự việc đã được một camera đường phố ghi lại. Việc này đã làm rúng động xã hội và báo động đỏ về vấn đề nhân tâm và nhân tính trong xã hội ngày nay.

Nhưng đó vẫn chưa phải giới hạn tận cùng của sự vô cảm của con người trong câu chuyện này. Bà Muội, người có cử chỉ cao quý đã bị báo chí “săn lùng” ráo riết. Ai cũng hỏi tại sao bà là thế trong khi bà không thể hiểu nổi tại sao họ lại hỏi thế.

Trong xã hội mà sự vô cảm trở nên tràn lan và có mặt khắp mọi ngõ ngách trên hành tinh, những cử chỉ “giống người” hay “hiển nhiên con người nó phải thế” lại trở thành cao quý hay thật kỳ lạ với đại chúng.

Có lẽ chưa bao giờ mà sự vô cảm lại tràn lan, còn sự rung cảm lại trở thành một thứ “dị thường” đến thế trong xã hội hiện nay. Chuyện một cô gái bị đánh đập ngay giữa phố đông người nhưng chẳng ai quan tâm đến, chuyện mọi người thản nhiên lao vào “nhặt của rơi” khi xe chở hàng bị đổ ra đường … đã trở thành “chuyện thường ngày ở huyện”.

Chắc bạn còn nhớ, trong năm 2014, vụ án thẩm mỹ viện Cát Tường ở Hà Nội làm chết và ném xác khách hàng xuống sông để phi tang đã làm cả xã hội bàng hoàng vì sự tán tận lương tâm đến cùng cực của nó. Nhưng có một chi tiết khiến tôi suy nghĩ mãi, đó là trên hành trình tìm kiếm thi thể của nạn nhân, chỉ trong khoảng một cây số trên sông Hồng và trong thời gian một vài tuần, người ta đã tìm thấy nhiều thi thể khác không rõ danh tính. Mỗi khi có tin tìm được một thi thể nghi là của nạn nhân như vậy, dư luận lại đổ xô vào theo dõi, bàn luận, rồi lại thở dài thất vọng khi biết đó không phải nạn nhân của vụ Cát Tường.

Tôi thường tự hỏi, rồi người ta sẽ làm gì với những thi thể vô danh tính đó, liệu có ai sẽ đứng ra điều tra xem chuyện gì đã xảy ra với họ, liệu họ bị ai đó sát hại, họ có bị hàm oan, hay họ lại sẽ bị lãng quên vì bản thân họ không phải là nạn nhân của vụ án nổi tiếng, không phải là đối tượng đang được chú ý. Lẽ nào chúng ta chỉ biết đồng cảm với những gì được đưa vào tâm điểm truyền thông, còn những gì “ngoài tầm chú ý” thì mặc kệ? Phải chăng đó cũng là một dạng vô cảm khác?

Thế giới trở nên nguy hiểm, không phải bởi những kẻ gây ra tội ác, mà là vì những người chỉ biết đứng nhìn mà không làm gì cả – Albert Einstein

Nói cụ thể hơn, trong bất kỳ một xã hội nào, những người tử tế luôn nhiều hơn những kẻ ba trợn, nhưng nếu những người tử tế chỉ biết đứng nhìn mà không làm gì cả thì những kẻ ba trợn thiểu số đó sẽ quậy tan nát cái xã hội này. Do đó, thế giới này, xã hội này trở nên nguy hiểm chính là vì những người tử tế chỉ đứng nhìn và không làm gì cả.

Vì vậy, nếu con người chỉ sống vô hại, không là gì xấu cho ai, không làm thương tổn đến ai thì có khi vẫn chưa thực sự “vô hại”, bởi điều đó rất gần với “vô hồn”, “vô tâm” và “vô cảm”, thậm chí cả “vô minh” nữa. Hơn thế, chúng ta có thể vô tình tiếp tay cho cái ác tràn lan bởi sự vô tâm, vô cảm đó của chính mình mà không hề hay biết.

Chính khả năng minh định và trái tim rung cảm là thứ làm nên sức mạnh thượng đẳng của con người, của giống người, là thứ mà nếu không có nó thì con người sẽ chẳng khác gì so với những loài sinh vật khác.